Plastik atık ticaretinde bir yükün evrakına baktığınızda yan yana duran üç ayrı kod görürsünüz: 3915 10 10, B3011 ve 15 01 02. Üçü de aynı balyayı anlatır ama her biri farklı bir soruya cevap verir. Bu sözlükte plastik atık ve geri dönüşüm ticaretinde en sık kullanılan kodları kategorilere ayırdık, her birinin ne anlama geldiğini ve hangi ürünlerde kullanıldığını açıkladık.
Önce temel: bir yükte üç farklı kod dili
| Kod türü | Örnek | Cevap verdiği soru | Kim belirler |
|---|---|---|---|
| HS / CN / GTİP | 3915 10 10 | Bu mal gümrükte nedir? Hangi vergi, istatistik ve ticaret önlemi uygulanır? | Dünya Gümrük Örgütü (6 hane), AB ve ulusal idareler (sonraki haneler) |
| Basel / OECD kodu | B3011, Y48, A3210 | Bu atık sınır ötesine hangi prosedürle taşınır? Ön bildirim ve onay gerekir mi? | Basel Sözleşmesi, OECD Kararı ve AB Atık Taşımacılığı Tüzüğü |
| Atık listesi kodu | 15 01 02 | Bu atık nereden ve hangi süreçten çıktı? | Avrupa Atık Listesi; Türkiye'de Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 |
Yazının geri kalanında bu üç dili sırayla ele alıyoruz. En çok soru gelen konu HS kodları olduğu için oradan başlıyoruz.
Bir HS kodu nasıl okunur?
HS kodları soldan sağa doğru daralır. Her basamak bir öncekinin içinde daha dar bir grubu tanımlar. LDPE film atığı örneğiyle:
| Hane | Kod | Anlamı | Geçerli olduğu yer |
|---|---|---|---|
| 2 hane, fasıl | 39 | Plastikler ve plastikten eşya | Tüm dünya |
| 4 hane, başlık | 3915 | Plastiklerin döküntü, kırpıntı ve hurdaları | Tüm dünya |
| 6 hane, alt pozisyon | 3915.10 | Etilen polimerlerinden olanlar | Tüm dünya (HS) |
| 8 hane | 3915 10 10 | Özgül ağırlığı 0,94'ün altında olanlar, örneğin LDPE | AB Kombine Nomenklatürü (CN) |
| 10 hane | TARIC | AB'ye özgü önlemler (anti-damping, kotalar vb.) | AB |
| 12 hane | GTİP | Türkiye'nin ulusal kırılımı | Türkiye |
Pratikte şu kural işe yarar: ilk 6 hane alıcı ve satıcı ülkede aynı olmalıdır. Sonraki haneler ülkeden ülkeye değişebilir; Türkiye'nin GTİP yapısı ilk 8 hanede büyük ölçüde AB'nin CN yapısını izler.
Kategori 1: En yaygın atık kodları (3915)
Henüz eritilip granül hâline gelmemiş her türlü plastik atık, döküntü ve hurda 3915 başlığındadır: balyalar, kırpıntılar, regrind (kırma), üretim fireleri. Uluslararası 6 hanede yalnızca dört alt pozisyon vardır:
| HS (6 hane) | Resmî kapsam | Ne anlama gelir |
|---|---|---|
| 3915.10 | Etilen polimerlerinden | Tüm polietilenler: LDPE, LLDPE ve HDPE |
| 3915.20 | Stiren polimerlerinden | PS, EPS (strafor) ve XPS köpük, HIPS |
| 3915.30 | Vinil klorür polimerlerinden | PVC: profil, boru, kablo kılıfı kırpıntıları |
| 3915.90 | Diğer plastiklerden | Yukarıdakilerin dışındaki her şey: PET, PP, ABS, PC, PA ve diğerleri |
Ticaretin en büyük kalemleri olan PET ve PP'nin 6 hanede kendi alt pozisyonu yoktur; ikisi de "diğer" anlamındaki 3915.90'a düşer. AB bu boşluğu 8 hanede doldurur. AB'nin 2026 Kombine Nomenklatüründe 3915 başlığı şöyle bölünür:
| CN 2026 (8 hane) | Kapsam | Ticarette tipik ürünler |
|---|---|---|
| 3915 10 10 | Etilen polimerleri, özgül ağırlığı 0,94'ün altında (ör. PE-LD) | LDPE ve LLDPE streç film, şeffaf koruma filmi, poşet, tarım filmi |
| 3915 10 20 | Etilen polimerleri, özgül ağırlığı 0,94 ve üzeri (ör. PE-HD) | HDPE deterjan ve şampuan bidonu, süt şişesi, kasa, varil, boru kırpıntısı |
| 3915 20 00 | Stiren polimerleri | EPS ambalaj köpüğü, XPS levha, HIPS kırpıntısı |
| 3915 30 00 | Vinil klorür polimerleri | PVC pencere profili, boru ve kablo kırpıntısı |
| 3915 90 11 | Propilen polimerleri | PP kasa, big-bag, rafya çuval, kapak, otomotiv tamponu |
| 3915 90 20 | Etilen tereftalat polimerleri (ör. PET) | PET şişe balyası, PET tepsi, PET şerit kırpıntısı |
| 3915 90 70 | Diğer plastikler (PE, PS, PVC, PP ve PET hariç) | ABS, PC, PA (naylon), POM, PMMA kırpıntıları |
En sık işlem gören 10 ürün ve kodları
Aşağıdaki tablo, Avrupa'dan Türkiye'ye gelen geri dönüşüm plastiklerinde en sık karşılaştığımız ürünleri ve bu ürünlerde tipik olarak görülen kodları bir araya getiriyor. Basel ve atık listesi kodları malzemenin temizliğine ve kaynağına göre değişebilir; tablo bir başlangıç noktasıdır, her yük için ayrıca kontrol edilmelidir.
| Ürün | HS (6) | CN 2026 (8) | Tipik Basel kodu | Tipik atık listesi kodu |
|---|---|---|---|---|
| LDPE streç / şeffaf film balyası | 3915.10 | 3915 10 10 | B3011 | 15 01 02 |
| Renkli LDPE film, poşet | 3915.10 | 3915 10 10 | B3011 | 15 01 02, 19 12 04 |
| Tarım filmi (sera, malç) | 3915.10 | 3915 10 10 | B3011 ya da kirliyse Y48 | 02 01 04 |
| HDPE bidon ve şişe | 3915.10 | 3915 10 20 | B3011 | 15 01 02 |
| HDPE kasa ve palet kırığı | 3915.10 | 3915 10 20 | B3011 | 19 12 04, 20 01 39 |
| PET şişe balyası | 3915.90 | 3915 90 20 | B3011 | 15 01 02 |
| PP big-bag ve rafya | 3915.90 | 3915 90 11 | B3011 | 15 01 02 |
| PP enjeksiyon firesi, regrind | 3915.90 | 3915 90 11 | B3011 | 07 02 13, 12 01 05 |
| EPS ambalaj köpüğü | 3915.20 | 3915 20 00 | B3011 | 15 01 02 |
| PVC profil kırpıntısı | 3915.30 | 3915 30 00 | Y48 (PVC B3011 dışında kalır) | 17 02 03, 12 01 05 |
PVC'nin ayrı yazılmasının bir nedeni var: Basel'in B3011 kaydı halojenlenmemiş polimerleri kapsar. PVC halojenli (klorlu) bir polimer olduğu için temiz olsa bile genellikle B3011 dışında kalır ve daha sıkı prosedüre tabi olur.
Karışık plastikler
Birden fazla polimer içeren yüklerin sınıflandırması, ağırlıkça baskın polimere ve idarenin yorumuna göre değişebilir. Çevre mevzuatı açısından ise karışık ve kirli plastikler çoğunlukla Y48 kategorisine girer. Türkiye'de 1 Ocak 2026'dan itibaren karışık atık plastiklerin ithalatı yasaktır; bu nedenle Türkiye'ye gidecek yüklerde ürünün tek polimerli olduğunu gösteren doğru tanım ve doğru kod her zamankinden önemli.
Kategori 2: Granül ve birincil formdaki plastikler (3901–3908)
Atık; yıkanıp eritilip granül hâline getirildiğinde artık "atık" değil, birincil formdaki bir polimerdir ve 3915'ten çıkar. Geri dönüştürülmüş granül ile ham (virgin) granül aynı başlıklarda sınıflandırılır. Ticarette en sık görülenler:
| HS | Kapsam | Geri dönüşüm ticaretinde karşılığı |
|---|---|---|
| 3901.10 | Polietilen, özgül ağırlığı 0,94'ün altında | rLDPE granül (film geri dönüşümünden) |
| 3901.20 | Polietilen, özgül ağırlığı 0,94 ve üzeri | rHDPE granül (bidon ve kasa geri dönüşümünden) |
| 3901.40 | Etilen-alfa-olefin kopolimerleri, özgül ağırlığı 0,94'ün altında | LLDPE türü granüller |
| 3902.10 | Polipropilen | rPP homopolimer granül |
| 3902.30 | Propilen kopolimerleri | Darbe dayanımlı rPP (otomotiv, kasa) |
| 3903.11 / 3903.19 | Polistiren (genleşebilir / diğer) | rPS, rHIPS granül |
| 3903.30 | ABS kopolimerleri | Elektronik atıktan rABS |
| 3904.10–3904.22 | PVC (karışımsız / plastifiyansız / plastifiyanlı) | rPVC kompaund ve mikronize toz |
| 3907.61 | PET, viskozite sayısı 78 ml/g ve üzeri | Şişe sınıfı rPET granül |
| 3907.69 | Diğer PET | Elyaf ve levha sınıfı rPET granül |
| 3907.40 | Polikarbonatlar | rPC granül |
| 3908.10 | Poliamid-6, -11, -12, -6,6 vb. | Naylon (PA6, PA66) granül |
Atıktan ürüne geçiş, kodu değiştirmekle kalmaz; malın rejimini de değiştirir. Granül hâline gelmiş ve atık olmaktan çıkmış malzeme, ilke olarak atık taşımacılığı prosedürlerine (notifikasyon gibi) tabi değildir. Ancak atık olmaktan çıkma koşulları ülkeden ülkeye farklıdır; sınırda kalan ürünlerde bu soruyu baştan netleştirin.
Gri alan: yıkanmış pul (flake)
Kırılıp yıkanmış ama eritilmemiş PET pulu, 3915 ile 3907 arasındaki en tartışmalı üründür. Pek çok idare pulu hâlâ atık olarak görür ve 3915'te sınıflandırır; bazı durumlarda ise birincil form değerlendirmesi yapılabilir. Pulun hem gümrük hem çevre mevzuatı açısından durumu, gidilecek ülkenin uygulamasına göre baştan teyit edilmelidir. Kesinlik için bağlayıcı tarife bilgisi (BTB) almak en güvenli yoldur.
Kategori 3: Geri dönüştürülmüş plastikten yapılan ürünler
Zincirin sonunda geri dönüştürülmüş hammadde yeni bir ürüne dönüşür ve kod bir kez daha değişir. Bizim ürünlerimizin alıcılarının sattığı mamuller genellikle şu başlıklardadır:
| HS | Kapsam | Örnek |
|---|---|---|
| 3917 | Plastik borular, hortumlar ve bağlantı parçaları | rHDPE'den drenaj borusu |
| 3920.10 | Etilen polimerlerinden levha, film, şerit (gözeneksiz) | rLDPE'den inşaat ve tarım filmi |
| 3920.62 | PET'ten levha ve film | rPET termoform levha |
| 3923.21 | Etilen polimerlerinden çuval ve torbalar | Çöp torbası, poşet |
| 3923.30 | Damacana, şişe ve benzerleri | rPET içerikli şişe |
| 3923.50 | Tıpa, kapak ve kapsüller | PP kapak |
| 5503.20 | Poliesterden sentetik devamsız lifler | PET şişeden polyester elyaf (dolgu, tekstil) |
Bu ayrım özellikle istatistik okurken önemlidir: 3915'teki ticaret atığı, 3901–3907'deki ticaret hammaddeyi, 39. faslın geri kalanı ise ürünü gösterir. Aynı polimerin zincirdeki yerini bu kodlardan takip edebilirsiniz.
Kategori 4: HS kodunun yanına yazılan atık kodları
Basel kodları: hangi prosedür uygulanır?
Basel Sözleşmesi'nin 1 Ocak 2021'de yürürlüğe giren plastik atık değişiklikleri, plastik atığı üç kategoriye ayırdı:
| Kod | Ne anlama gelir | Tipik örnek |
|---|---|---|
| B3011 | Tehlikesiz, neredeyse tamamen tek bir halojenlenmemiş polimerden oluşan, kirlilikten neredeyse arındırılmış ve çevreye uygun geri dönüşüme gönderilen plastik atık. Belirli koşullarda PE, PP ve PET karışımları da girebilir (her malzemenin ayrı geri dönüşümü şartıyla). | Temiz LDPE film, PET şişe balyası, PP kasa |
| Y48 | B3011 kapsamına girmeyen tehlikesiz plastik atık. Ön bildirim ve onay prosedürüne tabidir. | Karışık veya kirli plastikler, PVC |
| A3210 | Tehlikeli özellik gösterecek ölçüde tehlikeli madde içeren veya bunlarla kirlenmiş plastik atık. | Kimyasal kalıntılı ambalajlar |
AB'nin kendi kodları
AB, Basel değişikliklerini kendi atık taşımacılığı mevzuatına özel kodlarla aktardı:
- EU3011: AB üye ülkeleri arasındaki taşımalarda B3011'in karşılığı olan tehlikesiz plastik atık kaydı.
- EU48: AB içi taşımalarda EU3011 dışında kalan tehlikesiz plastik atıklar; ön bildirim ve onaya tabidir.
- AC300: OECD içi taşımalarda tehlikeli plastik atık kaydı; Basel'deki A3210'un karşılığıdır.
Yeni AB Atık Taşımacılığı Tüzüğü (2024/1157) ile AB'den OECD ülkelerine giden tüm plastik atık sevkiyatları 21 Mayıs 2026'dan beri yazılı ön bildirim ve onaya, yani notifikasyona tabidir. 21 Kasım 2026'dan itibaren de OECD dışı ülkelere plastik atık ihracatı tamamen yasaklandı. Ayrıntılar için OECD ülkeleri yazımıza ve notifikasyon rehberimize bakabilirsiniz.
Atık listesi kodları: atık nereden geliyor?
Avrupa Atık Listesi (Türkiye'de Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4) atığı kaynağına ve çıktığı sürece göre 6 haneli kodlarla tanımlar. Kodlar ikişer haneli üç gruptan oluşur: sektör, süreç ve atık. Plastik ticaretinde en sık görülenler:
| Kod | Anlamı | Ne zaman kullanılır |
|---|---|---|
| 15 01 02 | Plastik ambalaj | Ayrı toplanmış ambalaj atığı: streç film, şişe, bidon, big-bag. Ticarette en yaygın kod. |
| 19 12 04 | Plastik ve kauçuk (atıkların mekanik işlenmesinden) | Ayırma, kırma ve balyalama tesisinden çıkan plastik fraksiyonlar |
| 20 01 39 | Plastikler (belediye atığı, ayrı toplanmış) | Belediye toplama sisteminden gelen plastik |
| 07 02 13 | Atık plastik (plastik üretiminden) | Polimer ve plastik ürün üretiminden çıkan fireler |
| 12 01 05 | Plastik talaşlar ve kırpıntılar | Plastiğin şekillendirilmesi ve işlenmesinden çıkan kırpıntılar |
| 02 01 04 | Atık plastikler (ambalaj hariç), tarımdan | Sera ve malç filmi, tarım örtüleri |
| 16 01 19 | Plastik (ömrünü tamamlamış araçlardan) | Söküm tesisinden tampon, panel ve iç trim parçaları |
| 17 02 03 | Plastik (inşaat ve yıkım atığından) | Söküm sırasında çıkan profil ve boru |
Bir de malın nasıl tarif edildiğine bakmak gerekir: aynı LDPE filmi, bir lojistik deposunda ayrı toplanmışsa 15 01 02, bir ayırma tesisinden geçmişse 19 12 04 koduyla yazılabilir. Doğru kod, atığı üreten ya da işleyen tesisin kayıtlarıyla uyumlu olandır.
Örnek: bir yükün kod kimliği
Almanya'daki bir ayırma tesisinden Türkiye'deki lisanslı bir geri dönüşüm tesisine giden, temiz ve şeffaf LDPE streç film balyası:
- 3915.10
- HS (6 hane)
- 3915 10 10
- CN 2026 (8 hane)
- B3011
- Basel
- 15 01 02
- Atık listesi
Bu yükün evrak setinde aynı kodlar ve aynı ürün tanımı proforma faturada, final faturada, yükleme listesinde, notifikasyon ve taşıma belgelerinde ve gümrük beyannamesinde tekrar etmelidir. Türkiye tarafında 12 haneli GTİP ve ithalatın hangi koşullarla yapılabileceği, Ticaret Bakanlığı'nın Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Atıkların İthalat Denetimi Tebliği'nin (2026 için Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/3) eklerinden kontrol edilir.
Yaklaşan değişiklik: HS 2028
Dünya Gümrük Örgütü'nün 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek HS 2028 sürümü, 3915 başlığını baştan düzenliyor. Bugünkü polimer bazlı ayrımın yanına tehlikeli plastik atık, ön bildirim ve onaya tabi plastik atık ve diğer plastik atık ayrımı geliyor. Basel'deki B3011'e karşılık gelen temiz, tek polimerli ve tehlikesiz plastik atık, saflık ve bileşim koşullarını sağladığında kendi alt pozisyonlarında sınıflandırılacak.
Bunun pratik anlamı şu: 2028'den itibaren gümrük kodu, atığın çevre mevzuatındaki kategorisini de doğrudan yansıtacak. Bugün "temiz LDPE film" olarak 3915.10 ile beyan edilen bir yükün kodu, malzemenin saflığına göre farklılaşacak. Kesin alt pozisyonlar uygulama tarihinden önce AB ve Türkiye tarife cetvellerine yansıyacak; bu yazıyı o zaman güncelleyeceğiz.
Sık yapılan hatalar
- Belgeler arasında farklı kod: Proformada 3915.90, faturada 3915 90 70, yükleme listesinde 3915 90 20 yazması, gümrükte en sık sorulan sorulardan biridir.
- PET'i hâlâ "diğer" kodla yazmak: AB'nin 2026 nomenklatüründe PET atığının ayrı bir 8 haneli kodu (3915 90 20) var; eski şablonlar güncellenmeli.
- HS kodu ile Basel kodunu karıştırmak: 3915.10 bir gümrük kodudur, B3011 bir prosedür kodudur. İkisi de yazılmalı ve birbiriyle tutarlı olmalıdır.
- Granülü atık kodu ile beyan etmek: Eritilip granül hâline gelmiş malzeme 3901–3907'ye girer, 3915'e değil.
- Karışık yükü tek polimer gibi tanımlamak: Kontrolde ortaya çıkan karışım hem yanlış kod hem yanlış prosedür demektir; Türkiye'de karışık plastik ithalatının yasak olduğunu unutmayın.
- Tarım filmini ambalaj koduyla yazmak: Tarım filmi ambalaj değildir; atık listesi kodu genellikle 02 01 04'tür.
Kodları nereden doğrulamalı?
Doğrulama kaynakları ve bağlayıcı tarife bilgisi (BTB) hakkında ayrıntıyı 3915 başlığı rehberimizde bulabilirsiniz. Kısaca:
- Türkiye: Türk Gümrük Tarife Cetveli ve ilgili yılın atık ithalat denetimi tebliği.
- AB: TARIC veritabanı ve Access2Markets portalı.
- Uluslararası 6 hane: Dünya Gümrük Örgütü'nün HS nomenklatürü.
- Atık kodları: Basel Sözleşmesi ekleri, AB Atık Taşımacılığı Tüzüğü ekleri ve Avrupa Atık Listesi.



