Avrupa Birliği, atığın sınır ötesi taşınmasını düzenleyen kuralları kapsamlı biçimde yeniledi. (EU) 2024/1157 sayılı Atık Taşımacılığı Tüzüğü, plastik atık ticaretinde AB çıkışlı sevkiyatların planlanma biçimini değiştiriyor. Bu yazıda değişikliklerin ana hatlarını ve Türkiye'deki alıcılar açısından pratik anlamını özetliyoruz.
Neden yeni bir tüzük?
2006'dan beri uygulanan eski tüzük, atık ticaretinin hacmi ve yönü değişirken yetersiz kalıyordu. AB'nin hedefleri üç başlıkta toplanıyor: atığın AB içinde döngüsel ekonomiye kazandırılmasını kolaylaştırmak, sorunu başka ülkelere ihraç etmeyi önlemek ve yasa dışı taşımalarla mücadeleyi güçlendirmek.
Uygulama takvimi
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| Mayıs 2024 | Tüzük yürürlüğe girdi. |
| 21 Mayıs 2026 | Hükümlerin büyük kısmı uygulanmaya başladı; elektronik belge alışverişi zorunlu hâle geldi. |
| Kasım 2026 | OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı yasağı başlıyor. |
| Mayıs 2027 | OECD dışına diğer atıkların ihracatı, yalnızca AB'nin onay listesindeki ülkelere izinli hâle geliyor. |
Plastik atık için temel değişiklikler
OECD dışına plastik atık ihracatı yasağı
AB'den OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanıyor. Daha önce önemli bir varış noktası olan bazı Asya ülkelerine giden akışların bir kısmının OECD ülkelerine ve AB içine kayması bekleniyor.
OECD ülkelerine daha sıkı kontrol
OECD üyesi ülkelere (Türkiye dahil) plastik atık ihracatı devam ediyor; ancak bu sevkiyatlar ön bildirim ve onay prosedürüyle daha sıkı izleniyor. Bu, sevkiyattan önce gönderici ülke, transit ülkeler ve alıcı ülke makamlarının onayının alınması anlamına gelir ve planlamaya ek süre ekler.
Dijital belge zorunluluğu
Bildirimler, Annex bilgileri ve diğer belgeler AB düzeyinde merkezi bir elektronik sistem üzerinden paylaşılıyor. Kağıt belge hatalarının yerini veri tutarsızlıkları alacak; bir alandaki yanlış bilgi, sistemde sevkiyatı durdurabilir.
Daha güçlü denetim ve yaptırım
Üye devletlerin denetim kapasitesi ve yasa dışı taşımalara karşı yaptırımlar güçlendiriliyor. Yanlış beyan ya da eksik belgeyle yapılan sevkiyatların fark edilme olasılığı artıyor.
Basel Sözleşmesi ile ilişkisi
AB kuralları, Basel Sözleşmesi'nin 2021'de yürürlüğe giren plastik atık değişiklikleriyle birlikte okunmalıdır. Bu değişikliklerle:
- B3011: Temiz, neredeyse tamamen tek polimerden oluşan ve çevreye uygun geri dönüşüme giden plastik atıklar.
- Y48: Karışık veya kirli tehlikesiz plastik atıklar; ön bildirim ve onaya tabi.
- A3210: Tehlikeli özellik gösteren plastik atıklar.
Malzemenin hangi gruba girdiği, hangi prosedürün uygulanacağını belirler. Bu da balya kalitesinin yalnızca ticari değil, mevzuat açısından da kritik olduğunu gösterir.
Türkiye'deki alıcılar için pratik sonuçlar
- Daha erken planlama: İzin ve onay süreleri sevkiyat takvimine eklenmeli; sözleşmede bu süreler hesaba katılmalıdır.
- Belge tutarlılığı: Annex, proforma ve final fatura, yükleme listesi ve konşimentodaki mal tanımı, miktar, HS kodu ve atık kodu birebir aynı olmalıdır.
- Kalite disiplini: Temiz ve tek polimerli malzeme, prosedürleri sadeleştirir; karışık veya kirli yükler hem değer hem izin açısından risklidir.
- Ulusal mevzuat: Türkiye'de atık ithalatı, ulusal çevre mevzuatına göre izin ve denetime tabidir; varışta çevre kontrolü yapılır. AB tarafındaki değişiklikler bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
- Güvenilir aracılar: Tedarikçinin AB tarafındaki prosedürleri doğru yürütüp yürütmediği, sevkiyatın varışta sorunsuz geçmesi için belirleyicidir.
Green Day Trade'in yaklaşımı
Tedarikçi ile alıcı arasında belgeleri ilk günden toplayıp kontrol ediyor, gümrükle erken paylaşıyor ve her yükleme için eksik belgeyi adım adım takip ediyoruz. Mevzuattaki değişiklikleri sevkiyat planlarına yansıtarak hem tedarikçilerimizin hem alıcılarımızın sürprizle karşılaşmamasını hedefliyoruz.
